Frankowicze kończą spory, teraz czas na kredyty w euro? PKO BP i BNP Paribas odsłoniły karty

PKO BP i BNP Paribas Bank Polska opublikowały raporty za trzy kwartały 2026 r. i oba pokazują to samo: spór frankowy dogasa, ale nie dlatego, że banki zaczęły wygrywać. W PKO BP liczba toczących się spraw spadła w dziewięć miesięcy o jedną czwartą, do 24 039. BNP Paribas z 6 505 spraw zakończonych prawomocnie wygrał wyrokiem zaledwie 54.

Oba banki zamykają spory głównie ugodami i przegranymi procesami, a ich portfele kredytów walutowych topnieją. PKO BP ma jeszcze 3,8 mld zł kredytów we frankach i niemal 1 mld zł kredytów w euro, ale po korektach o ryzyko prawne w księgach zostało z nich odpowiednio 763 mln zł i 287 mln zł. Na spory frankowe bank zawiązał od 2019 r. łącznie 24,7 mld zł rezerw i odpisów.

Ile kredytów we frankach i w euro zostało w bankach?

Najwięcej mówi nota PKO BP o koszcie ryzyka prawnego. Na 30 września 2026 r. bank miał kredyty hipoteczne w walutach wymienialnych o wartości brutto 4,79 mld zł, wobec 7,28 mld zł na koniec 2025 r. Większość to kredyty we frankach (3,78 mld zł), ale niemal 1 mld zł przypada na kredyty w euro. Bank od lat obniża wartość tych kredytów o ryzyko prawne. Po tej korekcie z frankowego portfela zostało w księgach 763 mln zł, a z euro 287 mln zł. Kredyty w dolarach (17 mln zł) bank spisał w całości.

Ciekawy jest wątek kredytów w euro. Rezerwa na ryzyko prawne kredytów frankowych spadła w dziewięć miesięcy o ponad 1 mld zł, bo bank ją wykorzystuje na ugody i wyroki. Rezerwa na kredyty w euro lekko wzrosła, z 631 do 640 mln zł. Oznacza to, że PKO BP nie traktuje sporów o kredyty w euro jako zamkniętego tematu. Łączne zabezpieczenie na nie (korekta i rezerwa) to 136 proc. wartości brutto tych kredytów, wobec 200 proc. przy frankach. W raportach obu banków nie ma osobnej liczby spraw dotyczących kredytów w euro.

BNP Paribas ma znacznie mniejszy portfel. Wartość brutto jego kredytów mieszkaniowych we frankach wynosiła na koniec września ok. 1 mld zł, a po korekcie o ryzyko prawne 207 mln zł, wobec 254 mln zł na koniec 2025 r. Bank ma jeszcze ok. 3,7 tys. aktywnych umów, co stanowi zaledwie 0,2 proc. jego portfela kredytowego. Według prezentacji ok. 71 proc. wartości tego portfela to kredyty, które bank klasyfikuje jako walutowe, a 29 proc. to kredyty denominowane. Kredytów hipotecznych w euro BNP Paribas w raporcie nie wykazuje.

Ile spraw frankowych toczy się przeciwko PKO BP i BNP Paribas?

Na 30 września 2026 r. przeciwko PKO BP toczyło się 24 039 postępowań dotyczących walutowych kredytów hipotecznych o łącznej wartości 10,05 mld zł. Na koniec 2025 r. było ich 31 997 na 13,34 mld zł. W dziewięć miesięcy liczba spraw w toku spadła o 7 958, czyli o 25 proc.

W tym samym czasie liczba prawomocnych wyroków w sprawach banku wzrosła z 15 542 do 22 176. Bank pisze wprost, że przeważająca większość z nich była korzystna dla kredytobiorców.

BNP Paribas był na koniec września pozwanym w 5 250 toczących się sprawach frankowych o łącznej wartości 2,75 mld zł (na koniec 2025 r.: 3,13 mld zł). Od początku sporów klienci wytoczyli mu 11 755 pozwów, z czego 708 w 2026 r.

Bank pokazuje też, jak słabnie napływ nowych spraw: w III kwartale 2026 r. dostał 199 pozwów, kwartał wcześniej 227, a rok wcześniej 335. Dwa lata temu, w III kwartale 2024 r., wpływało ich 634 na kwartał.

Ile spraw banki przegrały?

BNP Paribas pokazuje dokładny bilans 6 505 spraw zakończonych prawomocnie. W raporcie zalicza na swoją korzyść 1 722 z nich, ale gdy rozbić tę liczbę, okazuje się, że niemal wszystkie to ugody sądowe i umorzenia. Rozstrzygnięć sądowych na korzyść banku było 54. Przegranych, czyli wyroków stwierdzających nieważność lub trwałą bezskuteczność umowy, 4 783.

Licząc tylko sprawy zakończone wyrokiem co do istoty, kredytobiorcy wygrali z BNP Paribas w 98,9 proc. przypadków. Bank sam przyznaje, że „polskie sądy pomimo odmiennych wskazań wynikających z orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości (UE) (C-19/20 i C-932/19) w zdecydowanej większości orzekają o nieważności lub bezskuteczności umów kredytu”. W Sądzie Najwyższym bilans jest podobny: z 364 skarg kasacyjnych w sprawach frankowych banku SN odmówił przyjęcia 190, w 34 sprawach skargę oddalił, w 9 przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, a 40 czeka na rozpoznanie.

PKO BP nie podaje tak szczegółowego rozbicia. Pisze tylko, że do końca września w jego sprawach zapadły 22 176 prawomocne wyroki i że przeważająca większość była korzystna dla kredytobiorców. Bank dodaje, że w latach 2024–2026 TSUE i Sąd Najwyższy wydały szereg orzeczeń o skutkach nieważności umów, rozliczeniach stron, przedawnieniu roszczeń banków i potrąceniach, a „większość rozstrzygnięć była korzystna dla kredytobiorców”.

Ile ugód zawarli frankowicze z PKO BP i BNP Paribas?

PKO BP prowadzi program ugód od lat, głównie przez mediacje w Sądzie Polubownym przy KNF, ale proponuje je też w sprawach, które już są w sądzie. Do 30 września 2026 r. zarejestrowano ponad 71,2 tys. wniosków o mediacje. Bank zawarł i rozliczył łącznie 71,3 tys. ugód, z czego 47,2 tys. w mediacjach i 24,1 tys. w toku postępowań sądowych.

Ze slajdu w prezentacji wynikowej PKO BP widać, jak wygląda cały frankowy portfel banku. Z 178,2 tys. umów kredytów we frankach 67,1 tys. zostało spłaconych bez sporu, 69,2 tys. zakończyło się ugodą, a 22,0 tys. wyrokiem. Spory wciąż trwają w przypadku ok. 13 tys. umów: 9,0 tys. aktywnych i 4,1 tys. już spłaconych.

Pozostałych aktywnych umów, które nie są objęte ugodą, wyrokiem ani sporem, zostało tylko 6,9 tys. Bank podsumowuje to tak, że ponad 90 proc. aktywnych umów jest objętych ugodą, wyrokiem lub sprawą w toku.

BNP Paribas od grudnia 2021 r. przedstawił propozycje ugody 14 774 klientom. Warunki przyjęło 7 650 z nich, a podpisanych ugód było na koniec września 7 285, o 561 więcej niż na koniec 2025 r. Co drugi klient, któremu bank zaproponował ugodę, ostatecznie ją podpisał.

Ile spór frankowy kosztuje banki?

W trzech kwartałach 2026 r. koszt ryzyka prawnego kredytów walutowych obciążył wynik PKO BP kwotą 1 055 mln zł, wobec 3 375 mln zł rok wcześniej. To spadek o 69 proc. W III kwartale koszt jednak wzrósł: bank zwiększył odpis o 370 mln zł, wobec 297 mln zł w II kwartale.

W komentarzu zarządu PKO BP napisał, że wynika to „przede wszystkim z utworzenia rezerwy będącej efektem aktualizacji parametrów modelu oceny ryzyka prawnego oraz wzrostu szacowanego kosztu zawieranych ugód”. Ugody są więc dla banku coraz droższe.

Skumulowany koszt ryzyka prawnego, czyli suma korekt wartości kredytów i rezerw, wynosił w PKO BP na koniec września 8,93 mld zł, wobec 12 mld zł na początku roku. Spadek nie oznacza, że ryzyko zniknęło, tylko że bank je realizuje. W dziewięć miesięcy PKO BP rozliczył z tej puli 4,4 mld zł: 2,39 mld zł w związku z prawomocnymi wyrokami i 2,01 mld zł w związku z ugodami. Od 2019 r. bank zawiązał na ryzyko prawne łącznie 24,7 mld zł, najwięcej w 2020 r. (6,55 mld zł) i w 2023 r. (5,43 mld zł). Na koniec września jego wskaźnik pokrycia rezerwami kredytów hipotecznych we frankach wynosił 200 proc. Spór kosztuje bank także na podatku: koszt ryzyka prawnego nie jest kosztem podatkowym, co w trzech kwartałach podniosło podatek PKO BP o 220 mln zł.

W BNP Paribas ryzyko prawne kredytów frankowych obciążyło wynik za trzy kwartały kwotą 202,9 mln zł, wobec 379,6 mln zł rok wcześniej. Łączny szacowany wpływ ryzyka prawnego spadł z 2,82 mld zł na koniec 2025 r. do 2,44 mld zł. Z tej puli bank wykorzystał w dziewięć miesięcy 467,7 mln zł na prawomocne wyroki i 171,5 mln zł na ugody, z czego w samym III kwartale odpowiednio 131 mln zł i 91 mln zł. Według wyliczenia FrankNews zabezpieczenie BNP Paribas wynosi ok. 244 proc. wartości brutto portfela frankowego, czyli więcej niż w PKO BP.

Co banki piszą o pozwach o zwrot kapitału?

Druga strona sporu to roszczenia banków o zwrot kapitału wypłaconego na podstawie nieważnych umów. PKO BP prowadził na koniec września 15 587 takich postępowań restytucyjnych o łącznej wartości 4,78 mld zł, wobec 19 599 spraw na 6,02 mld zł na koniec 2025 r. W trzech kwartałach bank odpisał 52 mln zł należności od klientów, u których prawomocnie unieważniono umowy, w części dotyczącej wypłaconego im kapitału. Rok wcześniej było to 269 mln zł.

Oba banki szczegółowo opisują tegoroczne wyroki TSUE w sprawie przedawnienia ich roszczeń. 16 kwietnia 2026 r. Trybunał orzekł w trzech sprawach (C-752/24, C-753/24, C-901/24), m.in. że kontrpozew banku może przerwać bieg przedawnienia jeszcze przed prawomocnym zakończeniem sprawy konsumenta, a oświadczenie konsumenta, że wie o obowiązku zwrotu kapitału, także może przerwać bieg przedawnienia.

2 lipca 2026 r. w sprawach C-261/25 i C-262/25 TSUE uznał, że przedawnienie roszczenia banku można liczyć od dnia, w którym konsument zakwestionował umowę. BNP Paribas ocenia w raporcie, że te wyroki „stanowczo niwelują potencjalne ryzyka uchylania się konsumentów od obowiązku zwrotu kapitału”. Zwraca też uwagę, że w sprawach, w których sądy zasądzają zwrot kapitału mimo przedawnienia, istotne stają się odsetki ustawowe za opóźnienie.

Dla rozliczeń ważny jest też wyrok TSUE z 10 września 2026 r. w sprawie C-510/25 przeciwko PKO BP. Trybunał uznał, że dyrektywa nie przesądza, czy sąd ma rozliczyć strony według teorii salda, czy dwóch kondykcji, i dopuścił, by sąd z urzędu potrącił wzajemne roszczenia i zasądził konsumentowi tylko nadwyżkę jego wpłat ponad wypłacony kapitał z odsetkami od tej nadwyżki. BNP Paribas odnotowuje też, że w lutym 2026 r. do Sądu Najwyższego trafiło zagadnienie prawne (III CZP 7/26) o to, czy konsument może żądać zwrotu całej nominalnej kwoty wpłat niezależnie od tego, ile bank mu wypłacił.

O co jeszcze toczy się spór w sprawie kredytów walutowych?

BNP Paribas poświęca w raporcie sporo miejsca swojemu głównemu argumentowi: części jego umów nie uważa za kredyty indeksowane ani denominowane, tylko za walutowe, w których spłata w złotych była jedynie uprawnieniem klienta. Bank powołuje się na zdanie odrębne sędziego SN Dariusza Pawłyszcze do wyroku z 25 czerwca 2024 r. (II CSKP 1765/22) oraz na korzystne dla siebie wyroki Sądu Apelacyjnego w Warszawie (m.in. VIII ACa 2851/25 i VIII ACa 397/26), w których sąd uznał umowę za ważną. Sam jednak przyznaje, że kwalifikacja kredytów jako walutowych pozostaje kwestią niewyjaśnioną. To argument, który kredytobiorcy BNP Paribas z umowami walutowymi powinni brać pod uwagę, oceniając szanse na wygraną.

BNP Paribas opisuje także ustawę o szczególnych rozwiązaniach w sprawach frankowych, która weszła w życie 7 sierpnia 2026 r. Bank zwraca uwagę na dwa mechanizmy. Z chwilą doręczenia bankowi pozwu konsumenta jego obowiązek spłacania rat zostaje z mocy prawa wstrzymany do prawomocnego zakończenia sprawy. Ustawa pozwala też wnieść powództwo wzajemne aż do zamknięcia rozprawy w pierwszej instancji, a nie tylko w odpowiedzi na pozew. Celem ustawy jest przyspieszenie postępowań, a jej efekty powinny być widoczne w kolejnych raportach.

Co wynika z raportów dla frankowiczów?

Z raportów wyłania się obraz sporu w fazie końcowej. Nowych pozwów jest coraz mniej, portfele kurczą się, a banki zamykają sprawy ugodami i płacą zasądzone kwoty. Nie znaczy to jednak, że temat jest zamknięty dla kredytobiorców. PKO BP ma wciąż ok. 6,9 tys. aktywnych umów frankowych bez ugody, wyroku i sporu, a BNP Paribas ok. 3,7 tys. aktywnych umów w ogóle. Do tego dochodzą tysiące spłaconych już kredytów, przy których roszczenia wciąż można dochodzić. Rosnący w PKO BP szacowany koszt ugód pokazuje, że bank liczy się z koniecznością składania lepszych ofert.

Osobną kategorią są kredyty w euro. PKO BP ma ich wciąż prawie 1 mld zł brutto i, w przeciwieństwie do rezerw frankowych, rezerwę na nie lekko zwiększył. To sygnał, że bank widzi w tych umowach ryzyko podobne do frankowego, choć kredytobiorców z euro jest znacznie mniej i rzadziej słychać o ich sprawach. Kto ma kredyt indeksowany lub denominowany do euro, powinien przyjrzeć się swojej umowie tak samo jak frankowicze, bo mechanizm kursowy jest w nich często taki sam.