Banki zarobiły 49 mld zł, ale zaglądają do kieszeni prawnikom. Kulisy wojny o kancelarie

Czas czytania: 10 minut

W 2025 roku polski sektor bankowy zarobił na czysto 49 mld zł, a jego całkowite przychody operacyjne przekroczyły 139 mld zł. Szacuje się, że 4/5 przychodów banków pochodzi z marży odsetkowej. Ale nie zawsze było tak pięknie – przykładowo, w 2021 roku sektor zarobił „skromne” 6 mld zł netto, a rok 2020 kończył ze stratą w wysokości 300 mln zł. Do dobrego jednak łatwo się przyzwyczaić, dlatego bankowcy nie chcą, by ktokolwiek wypominał im rekordowe zyski, i zamiast tego wolą, by społeczeństwo zaczęło zaglądać do kieszeni… prawnikom, reprezentującym w sądach stronę konsumencką. Z raportu ekspertów UW, opracowanego na zlecenie banków, wynika, że kancelarie frankowe mogły zarobić na obsłudze ponad pół miliona spraw o kredyty w CHF zawrotne 14,5 mld zł. Bardzo szybko stało się to argumentem za regulacją rynku i „dokręceniem śruby” podmiotom, które zdecydowanie zbyt dokładnie przyglądają się klauzulom umownym konstruowanym przez banki. Pytanie tylko, na czym tak naprawdę zależy dziś krytykom kancelarii: na przejrzystym, bezpiecznym rynku usług prawnych czy może na tym, by w nadchodzących latach banki, pod względem zysków, biły kolejne rekordy?

Z tekstu dowiesz się:

  • Co nie podoba się krytykom w sposobie funkcjonowania kancelarii prawnych i odszkodowawczych, obsługujących roszczenia dotyczące bankowych umów
  • Które bankowe produkty są obecnie przedmiotem zwiększonego zainteresowania kancelarii prawnych i jak reaguje na to sektor, wespół z częścią środowiska eksperckiego
  • Jakie oczekiwania formułują banki pod adresem Ministerstwa Sprawiedliwości w związku z trwającymi pracami nad nową ustawą o kredycie konsumenckim
  • Czy, bazując na najnowszych danych, możemy stwierdzić, że krytykowana przez sektor cesja wierzytelności konsumenckich zdominuje rynek pozwów przeciwko bankom.

Spory z bankami i koszty frankowego kryzysu

Nawet 531 tys. spraw sądowych mogli zainicjować przeciwko bankom kredytobiorcy posiadający hipoteki indeksowane bądź denominowane kursem franka szwajcarskiego. Powództwa przeciwko klauzulom waloryzacyjnym zaczęły trafiać do sądów dekadę temu, a zjawisko przybrało charakter masowy w okolicach 2020 roku, po tym, jak frankowicze zrozumieli, że wyrok TSUE z 3 października 2019 roku otwiera im drogę już nie tylko do skutecznego kwestionowania nieuczciwych warunków umownych, ale także do eliminacji wadliwych umów z obrotu prawnego.

Obecnie frankowicze wygrywają zdecydowaną większość spraw o nieważność i zapłatę – w zależności od banku jest to od 97 do ok. 99 procent, co w 2021 roku zmusiło sektor do opracowania pierwszych programów ugodowych. W wyniku masowych sporów o franki z banków wytransferowano ok. 70 mld zł (łączny koszt po stronie sektora był większy – łącznie odłożył on tytułem rezerw ponad 100 mld zł, a część tych środków wciąż czeka na rozdysponowanie). Pieniądze te trafiły do kredytobiorców z prawomocnymi wyrokami oraz do tych, którzy zdecydowali się zawrzeć ugodę. Bankowe środki zasiliły również w potężny sposób rynek kancelarii prawnych i odszkodowawczych, wyspecjalizowanych w kwestionowaniu umów kredytowych.

To właśnie gigantyczne koszty rezerw frankowych w dużej części przełożyły się na stratę, którą zaraportował sektor bankowy w 2020 roku. Wyniosła ona ok. 0,3 mld zł, co z perspektywy ostatnich kilku lat wydaje się wprost nieprawdopodobne: w 2025 roku sektor zarobił rekordowe 49 mld zł, generując przychody operacyjne w wysokości 139 mld zł. Dla porównania, w 2021 roku zysk netto w sektorze wyniósł zaledwie 6 mld zł.

Jeszcze stosunkowo niedawno bankowcy wierzyli, że wraz z sagą frankową skończą się ich problemy z roszczeniami konsumenckimi kierowanymi do sądów. Zmieniło się to za sprawą samych kancelarii, które zaczęły badać kolejne wzorce umowne, tym razem niepowiązane w żaden sposób z frankiem szwajcarskim. Na pierwszy ogień poszły umowy w euro, potem te oparte o wskaźnik WIBOR, a w ostatnim roku prawnicy koncentrują się na analizie umów kredytów konsumenckich, w kontekście tzw. sankcji kredytu darmowego. Nie dziwi zatem, że banki próbują policzyć, ile mogą je kosztować te nowe ryzyka. W tym celu zlecają zewnętrznym ekspertom specjalistyczne analizy w postaci raportów, którymi następnie wzmacniają swoją medialną narrację, ukierunkowaną na… uregulowanie rynku kancelarii prawnych.

Raport o kancelariach: czego chcą krytycy rynku?

Wyrazem sprzeciwu wobec sytuacji panującej na rynku roszczeń konsumenckich są artykuły, publikowane w poczytnych portalach branżowych. Autorami nierzadko są ekonomiści i dziennikarze, czasem też prawnicy, na co dzień reprezentujący sektor bankowy w sądach. Przykładem krytycznego tekstu, skierowanego przeciwko rynkowi kancelarii odszkodowawczych, jest ten opublikowany 24 października 2026 roku na łamach Interii Biznes. Autorem jest dziennikarz Jacek Ramotowski, powołujący się w swojej publikacji na raport pt. „Third-party funding w dochodzeniu roszczeń przeciw bankom – mechanizmy działania podmiotów trzecich, koszty społeczne i skutki dla stabilności finansowej”.

Autorami raportu są prawnicy z Uniwersytetu Warszawskiego, a opracowany przez nich dokument powstał na zlecenie Warszawskiego Instytutu Bankowości. Autorzy raportu wyliczyli, że kancelarie frankowe na reprezentowaniu kredytobiorców w ok. 531 tys. spraw sądowych mogły zarobić łącznie nawet 14,5 mld zł. Jak podkreśla Ramotowski, kwota ta stanowi ponad 20 proc. kosztów poniesionych przez banki w latach 2020-2025.

W zajawce tekstu pojawia się pytanie, „… czy ochrona konsumentów jest po to, żeby faktycznie równoważyć ich pozycję z silniejszą stroną transakcji, czy też po to, żeby mogła rozwinąć się dzięki niej intratna gałąź biznesu.” Autor dodaje, że wnioski nie są optymistyczne. W tekście, prócz tez z raportu, pojawiają się wypowiedzi prezesa Związku Banków Polskich, który mówi o maksymalizacji zysków w kancelariach odszkodowawczych, a także krytykuje model cesji wierzytelności.

Dla stworzenia choć pozorów bezstronności, autor daje do zrozumienia, że nie wszystkie umowy, które banki zawierały ze swoimi klientami, były zgodne z prawem i dobrymi praktykami. W tekście zabrakło niestety wypowiedzi przedstawicieli strony przeciwnej, czyli podmiotów, o których jest ten artykuł. Nie dowiemy się zatem, jak zapatrują się na zarzuty swoich krytyków – a szkoda, bo być może przedstawiłyby własne wyliczenia (dotyczące rzekomych horrendalnych zysków), niekoniecznie zgodne z tymi zawartymi w raporcie.

Kancelarie prawne i odszkodowawcze: różne modele wynagrodzenia

Z przykrością zauważamy, że ilekroć media biorą pod lupę rynek kancelarii prawnych, koncentrują się niemal wyłącznie na opisywaniu najbardziej patologicznych, a przy tym stosunkowo rzadkich zjawisk, pomijając w całości to, jak funkcjonuje zdecydowana większość tego sektora. Weźmy za przykład sprawy frankowe, w przypadku których dobre kancelarie działają w modelu dwuskładnikowym, opartym o opłatę wstępną oraz premię za sukces. Premia ta przeważnie wynosi ok. 3 do 5 proc. wartości roszczenia, a sam klient zachowuje prawo do zwrotu kosztów sądowych, które w dwuinstancyjnym postępowaniu wynoszą przeciętnie kilkanaście tysięcy złotych.

Na drugim biegunie mamy kancelarie odszkodowawcze, w których opłata wstępna jest tak niska, że nie pozwala choćby na pokrycie kosztów początkowych związanych z przygotowaniem prawnika do procesu. W tych podmiotach klient zwykle nie ponosi finansowego ryzyka przegranej (kancelaria opłaci za niego koszty sądowe), jednak nie zapominajmy, że owo ryzyko wynosi obecnie od 1 do 3 proc. Trudno uznać zatem za sprawiedliwe, że kancelarie te pobierają premię za sukces w wysokości ok. 1/4 wartości korzyści uzyskiwanych przez swojego klienta, nierzadko „przytulając” przy tym część odsetek za zwłokę i koszty zastępstwa procesowego.

Cesja wierzytelności i właściwość sądów

Jeszcze inaczej wygląda to w przypadku spraw o kredyty konsumenckie, a w praktyce o tzw. sankcję kredytu darmowego. Mowa o sprawach, w których kredytobiorca, powołując się na niezgodność umowy z ustawą o kredycie konsumenckim, domaga się w sądzie zwolnienia go z płacenia jakichkolwiek kosztów związanych z wykonywaniem umowy i ograniczenia rozliczeń do samej kwoty kapitału. Tutaj wśród kancelarii odszkodowawczych spopularyzował się wspomniany już wcześniej model cesji wierzytelności. Podmiot nie występuje w sądzie w imieniu klienta. Reprezentuje sam siebie, dochodząc roszczeń, które normalnie przysługiwałyby konsumentowi.

W zeszłym roku TSUE potwierdził, że prawo unijne nie stoi na przeszkodzie temu, by konsument zbył swoje roszczenie stronie trzeciej. Sądy mają jednak poważne wątpliwości, czy firma, która nabyła takie roszczenie, może w ogóle domagać się objęcia jej w sądzie ochroną konsumencką. Co oczywiste, banki są zdecydowanymi przeciwnikami takiego rozwiązania, i tym razem trudno odmówić im pewnych racji. Konsument zbywa swoje roszczenie za ułamek wartości – przeważnie jest to zaledwie kilkanaście procent kwoty dochodzonej później przez kancelarię w sądzie.

Dodatkowo cesja powoduje, że traci on jakąkolwiek kontrolę nad inicjowanym procesem sądowym, dotyczącym umowy, której był (lub nadal jest) stroną. W modelu cesyjnym przedmiotem obrotu jest samo prawo do pozwania banku – kancelaria nie zastępuje natomiast konsumenta w umowie kredytowej. Konsument nadal odpowiada przed bankiem z tytułu wykonywanej umowy, tymczasem część kancelarii, tworząc swoje wzorce umowne, nie dba nawet o zabezpieczenie takiego konsumenta przed scenariuszem, w którym bank domaga się dalszej spłaty zobowiązania, mimo wyroku sądu.

Model cesyjny okazuje się ponadto niezwykle uciążliwy dla samego wymiaru sprawiedliwości. Chodzi o tzw. forum shopping, czyli manipulowanie właściwością miejscową sądów. Jak to działa? Kancelaria testuje orzecznictwo w różnych jednostkach sądowych, a następnie, po zidentyfikowaniu sądów, które orzekają z korzyścią dla niej, przekierowuje tam większość pozyskiwanych spraw. Jest to możliwe dzięki zakładaniu spółek-córek w lokalizacjach podlegających pod daną jednostkę sądową. W efekcie tych działań mały sąd rejonowy może zostać wprost zalany tysiącami spraw o SKD, na co nie jest przygotowany ani kadrowo, ani organizacyjnie, ani technologicznie.

Ministerstwo Sprawiedliwości jest świadome problemu i planuje z nim walczyć.

Podobnie jak w przypadku spraw frankowych (nowelizacja kpc z kwietnia 2023 roku), rządzący chcą ograniczyć możliwość sądzenia się w sprawach SKD do sądu położonego najbliżej miejsca zamieszkania konsumenta. Cesja wierzytelności nie zmieniałaby zatem właściwości miejscowej sądów. Do tego pomysłu z dużą ostrożnością podchodzi Rzecznik Finansowy, zdaniem którego proponowane rozwiązanie może utrudnić dochodzenie roszczeń również samym konsumentom, pozywającym podmioty z rynku finansowego we własnym imieniu.

Rejestr, ubezpieczenie OC i limity wynagrodzenia

Wróćmy do raportu, na który powołuje się dziennikarz Interii. Co proponują autorzy, celem uzdrowienia sytuacji na rynku? Odpowiedzią ma być wprowadzenie regulacji zwiększających przejrzystość tego sektora, w odniesieniu do sporów prowadzonych i finansowanych przez stronę trzecią. Eksperci UW chcą też, by regulacje te zwiększały bezpieczeństwo klienta, w przypadkach, w których taka kancelaria upada, co w przeszłości już się przecież zdarzało (wystarczy wspomnieć aferę związaną z postępowaniem sanacyjnym EuCo, w trakcie którego media rozpisywały się o wielomilionowych zaległościach tego podmiotu względem klientów).

Propozycja zakłada również stworzenie publicznego rejestru kancelarii odszkodowawczych oraz nałożenie na nie obowiązku wykupienia ubezpieczenia OC. Ponadto twórcy raportu chcą, by określone zostały standardy dotyczące zawierania przez te podmioty umów z konsumentami. W rekomendacjach pojawia się również wątek maksymalnego wynagrodzenia pobieranego przez kancelarię od klienta: proponowany limit to 30-40 proc. odzyskanego przez firmę świadczenia.

Trzeba przyznać, że nie są to wygórowane oczekiwania: naszym zdaniem rządzący powinni pójść nawet dalej i stopniowo dążyć do zrównania sytuacji kancelarii odszkodowawczych z kancelariami adwokackimi i radcowskimi, zwłaszcza w zakresie reklamy. Nie jest tajemnicą, że kancelarie odszkodowawcze reklamują się w mediach w sposób niezwykle agresywny, często prezentując w swoim przekazie promocyjnym informacje niezgodne z prawdą. Zdarzają się kancelarie, które próbują przekonać potencjalnego klienta, że proces o sankcję kredytu darmowego to tylko formalność, która niemal zawsze prowadzi do uwolnienia się od abuzywnej umowy. Tymczasem, jak wskazuje w swoim tekście Jacek Ramotowski, powołując się na dane UOKiK, banki wygrały ok. 78 proc. postępowań zakończonych prawomocnie w 2025 roku.

Co zmienił wyrok TSUE i jak zmienia się struktura pozwów?

W tym miejscu warto jednak przypomnieć, że przełom w sprawach SKD przyszedł dopiero w 2026 roku, a konkretnie 23 kwietnia, o czym dziennikarz Interii niestety w ogóle nie wspomina. Tego dnia Trybunał stwierdził, że bank nie może pobierać odsetek od kosztów pozaodsetkowych, takich jak prowizje czy składki na ubezpieczenie. Po tym wyroku banki zaczęły rozliczać się z nadmiarowych odsetek pobranych od 23 kwietnia, a niektóre już teraz, w odpowiedzi na reklamacje, dokonują takich rozliczeń za cały okres wykonywania umowy. Warto zadać sobie pytanie, czy taki scenariusz byłby w ogóle możliwy, gdyby nie istnienie kancelarii wyspecjalizowanych w podważaniu umów, tak krytykowanych przez sektor bankowy.

Wraz z wyrokiem TSUE przyszła wyraźna zmiana w orzecznictwie, którą możemy śledzić w sprawozdaniach finansowych banków. Przykładowo Pekao S.A., który był pozwanym w sprawie C-744/24, przegrał w II kwartale br. aż 38 proc. spraw o SKD. Mowa tu o wyrokach prawomocnych. Ogółem jednak, od początku trwania sporów o SKD do końca II kwartału br., klienci Pekao S.A. wygrywali jedynie 18,7 proc. postępowań z tej kategorii.

Podobna zmiana trendu obserwowana była w Millennium Banku, który ogółem, do końca I półrocza, wygrywał 85 proc. o SKD, a w samym II kwartale przegrał prawomocnie 35,5 proc. spraw.

Niewykluczone, że model cesyjny zostanie porzucony przez kancelarie odszkodowawcze, nim ustawodawca zdąży podjąć jakiekolwiek kroki celem wprowadzenia w polskim prawie zmian legislacyjnych. Podmioty te coraz lepiej zdają sobie sprawę z tego, że cesja bardzo słabo sprawdza się w przypadku roszczeń o relatywnie niewielkiej wartości, a także, że sądy z rosnącą niechęcią podchodzą do sporów konsumenckich, w których konsument jest zastępowany przez podmiot profesjonalny.

O zmianie trendu świadczą dane Ministerstwa Sprawiedliwości, na które powołuje się portal money.pl. Wynika z nich, że w III kwartale 2026 roku do sądów trafiły 8284 sprawy o SKD, z czego 3342 to powództwa złożone po przeprowadzeniu cesji wierzytelności. Udział skupów wierzytelności w pozwach kierowanych do sądów w III kwartale wyniósł zatem 40,3 proc., podczas gdy jeszcze w I kwartale br., na moment przed wydaniem wyroku w sprawie C-744/24, wynosił 73 proc.

Systematycznie rośnie natomiast aktywność na tym polu samych konsumentów, którzy w III kwartale 2026 roku złożyli we własnym imieniu 4525 pozwów, o 336 proc. więcej niż w I kwartale i prawie 110 proc. więcej niż w II kwartale br.

Nowa ustawa o kredycie konsumenckim a przyszłość kancelarii

Należy oczekiwać, że znaczenie cesji wierzytelności w sprawach sankcji kredytu darmowego będzie ulegało stopniowej marginalizacji. Jest prawdopodobne, że przyczynią się do tego niedawno ujawnione plany Ministerstwa Sprawiedliwości, dotyczące przyszłego kształtu nowej ustawy o kredycie konsumenckim. Resort ściśle podąża za regulacjami zawartymi w unijnej dyrektywie CCD2 i chce postawić na rozbudowany system sankcji administracyjnych, przewidzianych za naruszenia ustawy przez instytucje z rynku finansowego.

Cel jest taki, aby sankcja publicznoprawna była zarówno skuteczna, proporcjonalna, jak i odstraszająca, zapewniając szybkie osiągnięcie odpowiedniego standardu ochrony konsumenta. Ministerstwu zależy, aby dzięki skutecznie działającym sankcjom administracyjnym i nadzorowi KNF oraz UOKiK nad rynkiem, ochrona konsumenta była jednakowa dla wszystkich, bez względu na wartość roszczenia.

Z kolei sankcja prywatnoprawna, którą znamy dziś pod pojęciem sankcji kredytu darmowego, ma zostać poddana proporcjonalizacji. SKD, czyli darmowy kredyt, obowiązywać będzie wyłącznie w przypadku najpoważniejszych naruszeń, mających przełożenie na sytuację finansową konsumenta. W pozostałych przypadkach sankcja ma być adekwatna do skali naruszenia. Niektóre mechanizmy będą miały wręcz charakter restytucyjny. Przykładowo, jeśli bank nie poinformuje konsumenta o jakimś koszcie, to nie będzie mógł go naliczyć. Taka konstrukcja nowych przepisów ograniczy potencjalny zysk kancelarii odszkodowawczych na cesji: system przestanie być zerojedynkowy, a sądy zdecydowanie częściej będą zasądzać na rzecz powodów ułamek roszczenia wskazanego w pozwie, co dzisiaj praktycznie się nie dzieje.

Skutkiem tych zmian (które, jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem resortu, wejdą w życie przed końcem bieżącej kadencji Sejmu) kancelarie będą musiały pójść za głosem rozsądku i przebudować wiodące modele swojej działalności. Jest prawdopodobne, że powrócą do współpracy opartej o dwuskładnikowy model wynagrodzenia, w którym opłata wstępna nie będzie już symboliczną kwotą, dzięki czemu jej pobranie pozwoli na pokrycie początkowych kosztów związanych ze sporządzeniem powództwa. Pod znakiem zapytania pozostaje natomiast, jak te podmioty podchodzić będą do tworzenia swoich wzorców umownych, w tym, czy oprą się pokusie ingerowania w decyzję klienta o zawarciu z bankiem ugody. Bez wątpienia jest to jedna z tych kwestii, które UOKiK, monitorując rynek, powinien potraktować absolutnie priorytetowo.

Najważniejsze wnioski

  • Cesja wierzytelności należących do konsumentów, nieograniczone ustawą wynagrodzenie prowizyjne kancelarii odszkodowawczych i brak obowiązku ubezpieczenia OC to kluczowe aspekty rynku roszczeń konsumenckich, krytykowane przez sektor bankowy
  • Obecnie, wobec powolnego wygasania sagi frankowej, kancelarie odszkodowawcze wiążą swoją biznesową przyszłość przede wszystkim ze sprawami o hipoteki w euro, sankcję kredytu darmowego i klauzule zmiennego oprocentowania powiązane ze wskaźnikiem WIBOR. W związku z orzeczeniem TSUE z 23 kwietnia br., kancelarie koncentrują się zwłaszcza na sprawach SKD
  • Dane z III kwartału br. pokazują, że cesja wierzytelności przestaje dominować wśród nowo zakładanych spraw o sankcję kredytu darmowego. W porównaniu z I i II kwartałem br., konsumenci znacznie częściej występują z roszczeniem samodzielnie
  • Ministerstwo Sprawiedliwości chce, by nowa ustawa o kredycie konsumenckim zawierała mechanizmy miarkujące sankcję kredytu darmowego. Ponadto resortowi zależy na stworzeniu rozbudowanego systemu sankcji administracyjnych, pozwalających Polsce na szybkie osiągnięcie odpowiedniego poziomu ochrony konsumenckiej.
FrankNews
FrankNews
FrankNews.pl to portal informacyjny poświęcony tematyce rynku kredytowego oraz sporów konsumentów z bankami. Redakcja serwisu od 2014 roku śledzi rozwój orzecznictwa sądowego, zmiany w przepisach prawa oraz zjawiska wpływające na sytuację kredytobiorców w Polsce. Doświadczenia zebrane przy tworzeniu materiałów publikowanych wcześniej w mediach i portalach internetowych stały się podstawą do uruchomienia w 2020 roku serwisu FrankNews.pl — miejsca, w którym informacje dotyczące tej tematyki są gromadzone i prezentowane w formie bieżących wiadomości oraz analiz. Materiały publikowane na FrankNews.pl nie stanowią porady prawnej ani finansowej. Treści odzwierciedlają stanowisko ich autorów i służą przedstawieniu faktów, orzeczeń oraz kontekstu opisywanych wydarzeń. Materiały zamieszczone w serwisie Franknews.pl nie są substytutem dla profesjonalnych porad prawnych. Franknews.pl nie poleca ani nie popiera żadnych konkretnych procedur, opinii lub innych informacji zawartych w serwisie. Zamieszczone materiały są subiektywnymi wypowiedziami autorów.

Related Articles

Najnowsze